کسب مدال طلای المپیاد جهانی فیزیک، پایان راه؟ یا آغاز مسئولیت؟

خبر کسب مدال های رنگارنگ المپیاد جهانی فیزیک از سوی دانش آموزان مستعد و پرتلاش بار دیگر موجی از شادی و غرور در قلب هر ایرانی ایجاد کرد. این موفقیت حاصل سال ها تلاش دانش آموزان، خانواده ها، معلمان و مربیانی است که با کمترین امکانات و در سخت ترین شرایط چنین استعدادهای درخشانی را پرورش می دهند. انتظار طبیعی این است که بخشی از این استعدادها در آینده سهمی از جامعه دانشمندان برجسته دنیا را به خود اختصاص دهند اما چرا این اتفاق نمی افتد؟ بدون محیط پژوهشی مناسب، بودجه کافی، آزادی علمی و بخصوص همکاری بین المللی و نظام انگیزشی، استعدادها به مرجعیت علمی تبدیل نمی شوند.

عدم توجه به سرمایه گذاری در علوم پایه، کمبود زیرساخت پژوهشی، ضعف سرمایه گذاری در علوم پایه و نبود برنامه و استراتژی کاربردی برای تبدیل مدال آوران به پژوهشگران برجسته عواملی هستند که تصمیم گیران کلان کشور باید هر چه زودتر برای آن چاره اندیشی کنند.

در دهه های گذشته افتخارآفرینان ایرانی بارها در المپیادهای جهانی خوش درخشیده اند با این حال هنوز کمتر شاهد این هستیم که همین استعدادها در داخل کشور رهبری تکنولوژی و صنایع هایتک و پیشرفته را برعهده گرفته یا از بنیان گذاران نظریه های اثرگذار یا برندگان معتبرترین جوایز علمی جهان شوند. این واقعیت به معنای نادیده گرفتن دستاوردهای پژوهشگران ایرانی نیست. ایران در تولید مقالات علمی به ویژه در برخی شاخه های فیزیک، حضور قابل توجهی دارد اما متاسفانه هنوز نتوانسته مرزهای تولید مقاله را پشت سر گذاشته و به سرحدات مرجعیت علمی جهان قدم گذارد.

سوال اصلی این است که ده، پانزده یا بیست سال دیگر این مدال آوران کجا هستند؟ اگر پاسخ به این سوال چندان رضایت بخش نیست اشکال را نباید در نوجوان هفده ساله نخبه ما جستجو کنیم که وظیفه خود را به بهترین شکل ممکن انجام داده است. اشکال را باید در زنجیره سیاست گذاری علمی کشور دنبال کنیم جایی که مسیر تبدیل استعداد به سرمایه علمی پایدار دچار گسست می شود.

کشورهایی مانند چین، کره جنوبی و سنگاپور نیز از موفقیت های المپیادی آغاز کردند. سپس دانشگاه های پژوهش محور ساختند، بودجه تحقیق و توسعه را افزایش دادند و برای حفظ و رشد نخبگان برنامه های بلندمدت طراحی کردند. نتیجه آن شد که امروز علاوه بر مدال های المپیاد، در تولید فناوری، ثبت اختراع و مرجعیت علمی در میان کشورهای پیشرو قرار گرفته اند.

مدال طلا افتخار بزرگی است، اما افتخار بزرگ تر روزی خواهد بود که خبر موفقیت یک دانشمند ایرانی در تغییر مرزهای دانش فیزیک باعث غرور و افتخار ما شود.