یادداشت خصوصی

در حافظه‌ تاریخی ایران، لاهیجان تنها شهر چای نیست؛ پیش از آن‌که عطر چای در دامنه‌هایش بپیچد، این شهر با باغ‌های توت، پیله‌های ابریشم و تلاش نوغانداران شناخته می‌شد. ابریشم در این شهر تنها یک محصول اقتصادی نبود، بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و شیوه‌ زیست مردم به شمار می‌رفت. اما امروز، این میراث بیش از آن‌که با بحران تولید روبه‌رو باشد، با بحرانی عمیق‌تر دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بحران نداشتن وارث. مرگ برخی میراث‌ها در سکوت رخ می‌دهد؛ زمانی که زنجیره‌ انتقال از یک نسل به نسل دیگر گسسته می‌شود. داستان نوغان‌داری در گیلان…

ابتدا از زحمات و تلاش‌های بی‌وقفه کشاورزان شالیکار گیلانی قدردانی می‌کنم. باتوجه به صحبت‌های دکتر هادی حق‌شناس، استاندار محترم باید بگویم خوشبختانه حال شالیکاران گیلان خوب است؛ زیرا آنان با هوشیاری و در زمان مناسب از نزولات آسمانی زمستان برای آماده‌سازی شالیزارهای خود در بهار امسال بهره بردند. از سوی دیگر، شرایط آب‌وهوایی در بهار و تابستان تا این مقطع، با وجود کاهش ۱۵ درصدی بارندگی، به دلیل مدیریت صحیح مصرف آب کشاورزی، برای رشد و داشت شالیزارها و خوشه‌های برنج مناسب بوده است. با این حال، شالیکاران تلاش خود را…

هر ساله در ۳۱ ژوئیه (مصادف با ۹ مرداد)، جهان روز جهانی جنگلبان را گرامی می‌دارد. این روز نه فقط یک مناسبت تقویمی، بلکه یادآور فداکاری‌های بی‌شمار مردان و زنانی است که در خط مقدم حفاظت از جنگل ایستاده‌اند. جنگلبانان، پاسداران خاموش جنگل‌ها، حیات‌وحش و اکوسیستم‌های کره زمین هستند که با وجود کمبود امکانات و خطرات فراوان، جان خود را برای بقای سیاره‌ای پایدار به خطر می‌اندازند. ایده نام‌گذاری روز جهانی جنگلبان نخستین بار توسط اتحادیه بین‌المللی جنگلبانان (IRF) و بنیاد غیرانتفاعی The Thin Green Line مطرح شد. دلیل…

امروز دهم ماه اسد است. سرطان را پشت سر گذاشتیم و چیزی به سنبله که مورد علاقه من است نمانده است. آفت پروانه سفید برگخوار از یکی دو ماه قبل و دقیقا سر موعد مقرر هر سال، حضورش را در جنگل‌های هیرکانی گیلان اعلام عمومی کرده است. این آفت سال گذشته تمام گیلان را تحت پوشش خود درآورد و برگی نمانده که نخورده و نجویده باشد. کاری به آمارها و رقم‌های رنگارنگ آدم‌های درشت جهاد کشاورزی ندارم که مدام از موفقیت عملیات مبارزه خود می‌گویند. سوال جدی‌تر دیگری تمام ذهن من را مشغول کرده اینکه آیا احیانا کسی در این جمع از خود گذشته و دلسوز…

هشتم اَمرداد، روز جهانی جنگل، فرصتی است برای یادآوری یک حقیقت ساده اما فراموش‌شده؛ جنگل فقط مجموعه‌ای از درختان نیست. جنگل یک نظام زنده و پیچیده است که حیات انسان، آب، خاک، تنوع زیستی، اقلیم و حتی آینده اقتصادی و اجتماعی سرزمین به آن وابسته است. هر درختی که در جنگل می‌روید، بخشی از یک شبکه بزرگ‌تر است؛ شبکه‌ای که اگر آسیب ببیند، آثار آن نه‌تنها در عرصه جنگل، بلکه در شهرها، روستاها، رودخانه‌ها، کشاورزی و زندگی میلیون‌ها انسان نمایان خواهد شد. در میان جنگل‌های ایران، جنگل‌های هیرکانی جایگاهی کم‌نظیر دارند. این…

متون علمی، جنگل‌های هیرکانی را به عنوان بازمانده‌ای ارزشمند از دوران سوم زمین‌شناسی، با تنوع زیستی و گونه‌های بومی کم‌نظیر، که در یک منطقه جغرافیایی مشخص با شرایط اقلیمی ویژه و به صورت نوارهای ارتفاعی مجزا گسترش یافته‌اند، تعریف می‌کنند. چنین ویژگی‌هایی، این جنگل‌ها را نه تنها از نظر علمی، بلکه از نظر تاریخی و فرهنگی نیز به گنجینه‌ای منحصربه‌فرد تبدیل کرده است. در مجموع حدود 40 درصد از مساحت استان گیلان را این جنگل‌ها پوشانده‌اند و از این نظر یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور به شمار می‌رود و نقش مهمی در اقتصاد استان گیلان ایفا…

فرهنگ آن چیزی نیست که تنها در موزه‌ها و کتابخانه‌ها بماند، فرهنگ، آن چیزی است که در حافظه‏ مردم جریان داشته باشد. هرگاه رشته این حافظه گسسته شود، گذشته به خاطره‌ای مبهم بدل می‌شود و آینده نیز پشتوانه‌ای برای ایستادن نخواهد داشت. از همین رو، هر کوششی که به ثبت و بازخوانی این حافظه یاری رساند، در حقیقت خدمتی به آینده است، نه صرفا ادای دینی به گذشته. در میان این کوشش‌ها، گاه نشریه‌ای پدید می‌آید که از مرز یک رسانه فراتر می‌رود و آرام‌آرام به نهادی فرهنگی بدل می‌شود. «گیله‌وا» از همین تبار است. سرزمینی…

در مقطعی از تاریخ گیلان که استارت نابودی زبان گیلکی با قدرت گرفتن زبان فارسی در جامعه و به ویژه در بنیاد خانواده زده شده بود و بسیاری ترجیح می‌دادند که زبان گیلکی را از دایره‌ ارتباطات کلامی خود حذف نمایند در زمانی که باقیمانده‌ی شاعران و نویسندگان پیشکسوت گیلک، فعالیتی موثر و متمرکزی نداشته و پراکنده بودند، «گیله‌وا» در میان مطبوعات محلی سر برآورد، مطبوعاتی که نه به ادبیات، فرهنگ و زبان گیلکی، بلکه به اخبار و موضوعات روز استان و البته به زبان فارسی منتشر می‌شدند و اگر هم قرار بود گاهی به گیلکی بپردازند، بسیار محدود و در حد…

سال‌هاست که از توسعه شهر رشت سخن گفته می‌شود اما پرسش اساسی این است که توسعه مورد نظر، دقیقا از چه نوع توسعه‌ای است؟ اگر توسعه شهری را صرفا به احداث پروژه‌های عمرانی یا گسترش کالبد شهر محدود کنیم، بی‌تردید از مفهوم واقعی آن فاصله گرفته‌ایم. توسعه شهری مفهومی چند بعدی است که علاوه بر رشد فیزیکی، ارتقای کیفیت زندگی، عدالت فضایی، حفاظت از میراث فرهنگی، بهبود زیرساخت‌های شهری، افزایش رفاه شهروندان و پایداری محیط‌زیست را نیز در بر می‌گیرد. شهری را می‌توان توسعه‌یافته دانست که شهروندان آن، فارغ از محل سکونت، از…

دو روز پیش «قلعه الموت و استحکامات دفاعی وابسته» در چهل و هشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو به عنوان سی امین میراث جهانی به ثبت رسید. در میان تصاویر و فیلم‌هایی که از این لحظه تاریخی و در میان داوران یونسکو در فضای مجازی منتشر شد، تنها واکنش «دکتر حمیده چوبک» برایم جالب توجه بود. همانطور که 18سال پیش او را دیده بودم؛ متواضع و فروتن. ردیف دوم نشسته ای، ردیف اول مختص وزیر میراث فرهنگی و هیات همراه است. وقتی داور نتیجه را اعلام می‌کند، مدیران میراث فرهنگی به آهستگی کف می‌زنند اما هیچ کدام به اندازه…