چگونه بلندمرتبهسازی به موتور بازآفرینی شهری تبدیل میشود؟
از مصوبه تا یک الگوی ملی
بلندمرتبهسازی، اگر تنها به افزایش تعداد طبقات ساختمانها محدود شود، نمیتواند به تنهایی پاسخگوی چالشهای پیچیده شهرهای امروز باشد. اما اگر این سیاست در قالب یک برنامه جامع، مرحلهبندیشده و مبتنی بر مطالعات علمی اجرا شود، میتواند به فرصتی برای بازآفرینی ساختار شهری، ارتقای کیفیت زندگی و حفاظت از منابع طبیعی تبدیل شود.
بر همین اساس، پیشنهاد میشود اجرای مصوبه بلندمرتبهسازی در گیلان بر پایه یک نقشه راه مشخص و چندمرحلهای دنبال شود.
مرحله نخست؛ تدوین طرح جامع توسعه عمودی
پیش از صدور مجوزهای گسترده، لازم است یک «طرح جامع توسعه عمودی گیلان» تهیه شود. این سند باید ظرفیت شبکه معابر، حملونقل عمومی، آب، برق، فاضلاب، مدیریت پسماند، خدمات آموزشی، درمانی، فضای سبز و زیرساختهای شهری را بررسی کند و بر اساس آن، پهنههای مناسب برای توسعه را تعیین کند. در این مرحله، توسعه عمودی نباید صرفا بر اساس ارزش اقتصادی زمین انجام شود، بلکه باید ظرفیت واقعی شهر برای پذیرش جمعیت نیز ملاک تصمیمگیری باشد.
مرحله دوم؛ اجرای پروژههای پایلوت
پیش از اجرای گسترده طرح، یک یا دو پروژه نمونه در رشت یا بندرانزلی اجرا شود تا آثار اقتصادی، اجتماعی، ترافیکی و محیطزیستی آن بهصورت واقعی ارزیابی شود. اجرای پایلوت این امکان را فراهم میکند که نقاط ضعف و قوت طرح پیش از گسترش در سطح استان شناسایی و اصلاح شوند و اعتماد عمومی نیز نسبت به پروژه افزایش یابد.
مرحله سوم؛ مشارکت دولت، شهرداری و بخش خصوصی
این چنین پروژهای برای اجرا نیازمند مشارکت چندجانبه است. دولت باید نقش سیاستگذار، هماهنگکننده و تأمینکننده زیرساختهای اصلی را بر عهده داشته باشد. شهرداریها وظیفه برنامهریزی شهری، نظارت بر اجرا و مدیریت فضاهای عمومی را بر عهده بگیرند و بخش خصوصی نیز در ساخت و توسعه شهرکهای جدید مشارکت کند. این الگو علاوه بر کاهش فشار مالی بر دولت، امکان جذب سرمایه و افزایش سرعت اجرای پروژه را نیز فراهم میکند.
مرحله چهارم؛ بازآفرینی تدریجی بافتهای شهری
همزمان با توسعه شهرکهای جدید، برنامهای برای بازآفرینی بافتهای فرسوده و گرههای ترافیکی تدوین شود. در این چارچوب، مالکان املاکی که در مسیر پروژههای عمومی قرار دارند در صورت تمایل، میتوانند از سازوکارهای جابهجایی داوطلبانه و تهاتر استفاده کنند.
اجرای چنین برنامهای مستلزم قوانین شفاف، ارزشگذاری منصفانه و حفظ کامل حقوق مالکانه است. هدف این رویکرد، آزادسازی تدریجی فضا برای تعریض معابر، توسعه حملونقل عمومی، ایجاد پارکهای شهری، پارکینگهای عمومی و افزایش سرانه خدمات است.
مرحله پنجم؛ تدوین کد معماری گیلان
یکی از مهمترین الزامات این طرح، تدوین «کد معماری گیلان» است. این کد باید ضوابطی برای طراحی نما، انتخاب مصالح، تناسبات حجمی، مدیریت آب باران، تهویه طبیعی، فضای سبز، کیفیت فضاهای عمومی و هماهنگی با اقلیم مرطوب استان تعیین کند. هدف آن است که توسعه جدید، علاوه بر پاسخگویی به نیازهای عملکردی، هویت معماری و سیمای شهری گیلان را نیز تقویت کند.
مصوبه بلندمرتبهسازی میتواند نقطه آغاز فصل جدیدی در توسعه شهری گیلان باشد؛ اما موفقیت آن به نحوه اجرا بستگی دارد. اگر این سیاست تنها به ساخت ساختمانهای بلند محدود شود، بخشی از مشکلات موجود ممکن است پابرجا بماند یا حتی تشدید شود.
اما اگر در قالب یک برنامه جامع بازآفرینی شهری، همراه با توسعه حملونقل عمومی، ارتقای زیرساختها، ایجاد محلههای کامل، حفظ اراضی کشاورزی و تدوین ضوابط معماری اجرا شود، میتواند الگویی نوین برای توسعه پایدار استان باشد.
امروز گیلان این فرصت را دارد که توسعه عمودی را نه بهعنوان افزایش تراکم، بلکه بهعنوان ابزاری برای ارتقای کیفیت زندگی، بازآفرینی شهرها و حفاظت از سرمایههای طبیعی خود تعریف کند. اگر این نگاه در فرآیند تصمیمگیری حاکم شود، تجربه گیلان میتواند در آینده به الگویی برای سایر استانهای کشور نیز تبدیل شود.