چگونه سیاستهای توسعه آینده گیلان را بپذیریم؟
پیشنهاد یک مدل بومی برای بلندمرتبهسازی
اگر اصل بلندمرتبهسازی را بهعنوان یکی از سیاستهای توسعه آینده گیلان بپذیریم، پرسش بعدی این است که این سیاست چگونه باید اجرا شود تا علاوه بر تامین مسکن به حل مشکلات انباشته شهر نیز کمک کند.
پیشنهاد این یادداشت، تدوین یک «طرح جامع بازآفرینی شهری گیلان» است؛ طرحی که در آن بلندمرتبهسازی تنها یکی از ابزارهای توسعه باشد نه هدف نهایی.
در این مدل، توسعه جدید به جای آنکه در قالب برجهای پراکنده در نقاط مختلف شهر شکل بگیرد، در قالب شهرکهای عمودی هوشمند برنامهریزی میشود. منظور از شهرک عمودی، صرفا مجموعهای از ساختمانهای بلند نیست؛ بلکه محلهای کامل است که از ابتدا بر اساس ظرفیت جمعیتی، زیرساختها و نیازهای روزمره شهروندان طراحی شده است.
هر شهرک باید دارای شبکه معابر مناسب، دسترسی مستقیم به حملونقل عمومی، مدرسه، مراکز آموزشی، مراکز درمانی، فضاهای فرهنگی، مجموعههای ورزشی، بازار محلی، فضای سبز، پارکینگ عمومی، مسیرهای پیاده و دوچرخه و زیرساختهای آب، برق، فاضلاب و مدیریت پسماند متناسب با جمعیت پیشبینیشده باشد. در چنین الگویی، هدف تنها اسکان جمعیت نیست؛ بلکه ایجاد محلههایی است که بتوانند بخش عمدهای از نیازهای روزانه ساکنان را در همان محدوده پاسخ دهند و وابستگی به سفرهای غیرضروری درونشهری را کاهش دهند.
مزیت اصلی این مدل، پیوند میان توسعه جدید و اصلاح ساختار شهرهای موجود است. در بسیاری از نقاط رشت، خانههایی وجود دارند که در مسیر گرههای ترافیکی، معابر نیازمند تعریض یا بافتهای فرسوده قرار گرفتهاند. آزادسازی این املاک همواره یکی از دشوارترین و پرهزینهترین چالشهای مدیریت شهری بوده است.
پیشنهاد میشود سازوکاری طراحی شود که مالکان این املاک، در صورت تمایل، بتوانند ملک خود را با واحدی در شهرکهای جدید معاوضه کنند. این جابهجایی باید کاملا داوطلبانه، مبتنی بر ارزشگذاری شفاف و با حفظ حقوق مالکانه انجام شود. با اجرای چنین مدلی، شهرداریها میتوانند بهتدریج اراضی موردنیاز برای تعریض معابر، ایجاد پارکهای شهری، پارکینگهای عمومی، مسیرهای حملونقل، فضاهای فرهنگی و خدماتی را بدون ورود به فرآیندهای طولانی تملک اجباری تأمین کنند.
تحول کالبدی بدون هویت معماری، توسعهای ناقص خواهد بود. از اینرو، همزمان با اجرای طرح، لازم است «کد معماری گیلان» تدوین شود؛ مجموعهای از ضوابط طراحی که ساختمانهای جدید را با اقلیم، فرهنگ و سیمای شهری استان هماهنگ کند.
این کد میتواند شامل ضوابط مربوط به نما، مصالح، رنگ، تناسبات، بالکن، تهویه طبیعی، مدیریت آب باران، فضای سبز و کیفیت فضاهای عمومی باشد تا توسعه جدید علاوه بر کارایی، هویت معماری گیلان را نیز تقویت کند.
هدف نهایی این پیشنهاد، ساخت برجهای بیشتر نیست. هدف، ایجاد شهری است که رفتوآمد در آن آسانتر باشد، فضاهای عمومی بیشتری داشته باشد، زمینهای کشاورزی آن حفظ شوند و شهروندان از کیفیت زندگی بالاتری برخوردار شوند.
اگر بلندمرتبهسازی بتواند چنین نقشی ایفا کند، آنگاه دیگر یک پروژه ساختمانی نخواهد بود؛ بلکه به ابزاری برای بازآفرینی ساختار شهری گیلان تبدیل خواهد شد.
*پژوهشگر معماری و شهرسازی