جمعی از بازنشستگان تامین اجتماعی، در شهرهای مختلفی از جمله رشت، مقابل ادارات تامین اجتماعی تجمع کردند تا از این طریق به لایحه ایجاد نظام جدید تامین اجتماعی اعتراض کنند. بازنشستگان گیلانی درحالی خواستار توقف مداخله دولت در امور مدیریتی سازمان و حفظ استقلالِ صندوق شدند که در این تورم کمرشکن هنوز افزایش مستمریها و متناسبسازی حقوق آنان به اجرا درنیامده و آنان را ناامیدتر و خشمگینتر از هر زمان کرده است.
مطابق ماده ۹۶ قانون تامین اجتماعی، حقوق بازنشستگان باید سالانه متناسب با تورم افزایش پیدا کند. در حالیکه افزایش حقوق کارگران و بازنشستگان کشوری و لشکری به اجرا درآمده اما بازنشستگان تامین اجتماعی با مشکلات معیشتی مواجهند و هنوز تصمیمی درباره افزایش حقوق سالانه آنان اتخاد نشده است.
در سالهای گذشته پس از تصویب دستمزد کارگران در شورای عالی کار، معمولا همان فرمول برای افزایش مستمری بازنشستگان تامین اجتماعی استفاده میشد، اما امسال این روند تاخیر زیادی داشته است.
افزایش مستمری حداقلبگیران تا ۶۰ درصد
یکی از دلایل اصلی این تاخیر، مشکلات مالی صندوق تامین اجتماعی است. گزارشها نشان میدهد این صندوق با ناترازی و کسری منابع روبهرو است. بدهیهای انباشته دولت، عدم وصول کامل حق بیمهها و برخی ناکارآمدیهای مدیریتی دلیل این امر است. در چنین شرایطی، تامین اجتماعی برای پاسخگویی به تعهدات خود با دشواریهای زیادی مواجه شده است.
در همین راستا، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در مکاتبهای با معاون اول رییسجمهور خواستار طرح افزایش مستمری و متناسبسازی حقوق بازنشستگان و مستمریبگیران تامین اجتماعی در هیات وزیران و ابلاغ آن شده است. بر اساس پیشنهادهای ارائهشده، مستمری حداقلبگیران ۶۰ درصد افزایش مییابد و حقوق سایر سطوح نیز ۴۵ درصد به علاوه مبلغ ثابت ۱۵ میلیون و ۵۸۶ هزار و ۴۷۰ ریال افزایش خواهد داشت. همچنین پرداخت کمکهزینه عائلهمندی و اولاد برای بازنشستگان پیشبینی شده است.
بازنشستگان تامین اجتماعی در رشت تجمع کردند تا از این طریق به لایحه ایجاد نظام جدید تامین اجتماعی اعتراض کنند. آنان درحالی خواستار توقف مداخله دولت در امور مدیریتی سازمان و حفظ استقلالِ صندوق شدند که در این تورم کمرشکن هنوز افزایش مستمریها و متناسبسازی حقوق آنان به اجرا درنیامده و آنان را ناامیدتر و خشمگینتر از هر زمان کرده است
در بخش متناسبسازی نیز پیشنهاد شده نسبت مستمری بازنشسته به حداقل دستمزد سال جاری با ۹۰ درصد نسبت اولین مستمری بازنشستگی به حداقل دستمزد سال برقراری مستمری، همسانسازی شود که هدف آن کاهش فاصله ایجادشده میان مستمریها و هزینههای واقعی زندگی است.
کاهش قدرت خرید بازنشستگان
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند مشکلات صندوقهای بازنشستگی صرفا با افزایش مستمریها حل نخواهد شد. به گفته آنان، تقریبا تمامی صندوقهای بازنشستگی کشور با بحران ناترازی منابع و مصارف مواجه هستند و ادامه این روند میتواند پایداری نظام بازنشستگی را با چالشهای جدی روبهرو کند. قرار بود این صندوقها با اتکا به حق بیمههای دریافتی، هزینههای دوران بازنشستگی را تامین کنند، اما اکنون بخش قابل توجهی از آنها برای عمل به تعهدات خود به کمکهای دولتی وابسته شدهاند.
در همین راستا، مجلس شورای اسلامی در اواسط سال ۱۴۰۲ با هدف کاهش ناترازی صندوقهای بازنشستگی، سن بازنشستگی را برای گروههای مختلف افزایش داد. یکی از مهمترین اهداف این تصمیم، افزایش مدت زمان بیمهپردازی و کاهش فشار مالی بر صندوقهای بازنشستگی عنوان شد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که نرخ تورم همچنان صعودی است. در اردیبهشت ۱۴۰۵، برای سومین ماه متوالی نرخ رسمی تورم رکورد چند دهه اخیر خود را شکست و به ۵۷.۷ درصد رسید. هرچند مرکز آمار ایران و بانک مرکزی تاکنون گزارش جدیدی از وضعیت تورم در ماههای بعد منتشر نکردهاند، اما همین آمار نیز نشان میدهد قدرت خرید بازنشستگان طی سالهای اخیر با افت زیادی همراه بوده است. به همین علت میزان افزایش مستمریها و نحوه اجرای متناسبسازی حقوقها از مهمترین مطالبات جامعه بازنشستگان به شمار میرود.
افزایش دو برابری تعداد مستمریبگیران گیلان
اما این موضوع برای استانی مانند گیلان که در تله سالمندی گرفتار شده اهمیت زیادی دارد و بیشتر از بسیاری از نقاط کشور احساس میشود. به گفته مدیرکل تامین اجتماعی گیلان، تعداد مستمریبگیران تحت پوشش این سازمان در استان طی یک دهه گذشته، از اسفند ۱۳۹۴ تا اسفند ۱۴۰۴، با رشدی صد در صدی از ۱۰۵ هزار نفر به ۲۱۰ هزار نفر رسیده است.
گیلان یکی از سالمندترین استانهای کشور محسوب میشود و نسبت بیمهپردازان فعال به مستمریبگیران در آن فاصله قابل توجهی دارد. علاوه بر این، بسیاری از بازنشستگان سایر استانها و همچنین گیلانیهایی که سالها در سودای کار به دیگر استانها مهاجرت کرده بودند، هماینک دوران بازنشستگی خود را در این استان سپری میکنند.
همزمان، گزارشهای تامین اجتماعی گیلان از بروز برخی آسیبها و چالشهای جدید در نظام بیمهای استان حکایت دارد. افزایش طلاقهای صوری، ازدواجهای صوری با هدف بهرهمندی از مستمری، رشد مقرریبگیران بیمه بیکاری و گسترش اشتغال پنهان از جمله مواردی است که مسئولان این سازمان نسبت به آن هشدار دادهاند. به گفته آنان، هزاران پرونده مرتبط با طلاقهای صوری در گیلان تشکیل شده است.
گیلان، بهشت بازنشستگان و کانون ناترازی تامین اجتماعی
در چنین شرایطی، گیلان بیش از بسیاری از استانهای کشور آثار ناترازی صندوقهای بازنشستگی را تجربه میکند. این استان سالهاست که عنوان سالمندترین استان کشور را یدک میکشد و روند مهاجرت معکوس بازنشستگان به زادگاه خود نیز این وضعیت را پیچیدهتر کرده است افزایش شمار مستمریبگیران در کنار کاهش نسبت بیمهپردازان فعال، فشار مضاعفی بر منابع سازمان تامین اجتماعی گیلان وارد کرده است. در یک دهه گذشته تعداد مستمریبگیران استان دو برابر شده و میان ورودی و خروجی منابع بیمهای شکافی بزرگ ایجاد شده است.
با توجه به کاهش فرزندآوری و منفی شدن ضریب موالید، جمعیت سالمند گیلان با سرعت در حال افزایش است، بنابراین به تاخیر افتادن متناسبسازی و افزایش حقوق بازنشستگان، سطح رفاه دهها هزار خانوار این استان را تحت تاثیر قرار میدهد.
از سوی دیگر، کارشناسان معتقدند گسترش پدیدههایی نظیر طلاق و ازدواجهای صوری با هدف بهرهمندی از مستمری و مزایای بیمهای، نشانهای از تشدید فقر و فشارهای اقتصادی بر خانوارها و جذابیت روزافزون مستمریهای بازنشستگی به عنوان یک منبع درآمد ثابت است. باتوجه به کاهش فرزندآوری و منفی شدن ضریب موالید، جمعیت سالمند گیلان با سرعت در حال افزایش است، بنابراین به تاخیر افتادن متناسبسازی و افزایش حقوق بازنشستگان، سطح رفاه دهها هزار خانوار این استان را تحت تاثیر قرار میدهد.
فارغ از این موضوعات به عقیده کارشناسان صنعت بیمه، اگرچه افزایش مستمریها بخشی از مشکلات معیشتی بازنشستگان را کاهش میدهد، اما بدون اصلاحات ساختاری در منابع و مصارف صندوقهای بازنشستگی، به خصوص در استانی مانند گیلان این راهکار به تنهایی قادر نخواهد بود از حقوق بازنشستگان صیانت کرده و پایداری نظام تامین اجتماعی را تضمین کند.
گیلان امروز تصویری از آینده بسیاری از استانهای کشور است. در این استان افزایش جمعیت سالمند، رشد مستمریبگیران و محدودیت منابع صندوقهای بازنشستگی، زنگ خطر بحرانی بزرگ را به صدا درآورده است.